Kven får definere kva som tel som kunnskap? Kva slags metodar brukar vi når vi forskar på menneske, samfunn, kultur og makt? Og korleis kan forskarar arbeide meir medvite med si eiga rolle i møte med felt, deltakarar og ulike kunnskapstradisjonar?
Dette var nokre av spørsmåla som stod i sentrum då ph.d.-kandidatar og masterstudentar frå EDUC-alliansen møttest ved Universitetet i Søraust-Noreg (USN) til EDUC Summer School in Critical Methodologies.
- Les også refleksjonar frå studentar: Framtidens forskere om forskningens framtid
Sommarskulen samla deltakarar på tvers av fag, land og universitet. Målet var ikkje berre å lære nye metodar, men å opne eit felles rom for å tenkje kritisk om korleis kunnskap blir skapt, delt og gjort ansvarleg.
Aldri heilt nøytral
Critical Methodologies tek utgangspunkt i at forsking alltid skjer i ein samanheng. Kva vi spør om, kven vi lyttar til, kva vi ser etter, og kva vi vel å leggje vekt på, heng saman med både faglege tradisjonar, samfunnsstrukturar og maktforhold.
Gjennom førelesingar, seminar, praktiske øvingar og felles refleksjonar arbeidde deltakarane med kritiske, dekoloniale, feministiske, deltakande og tverrfaglege perspektiv på forsking.
Eit viktig poeng i kurset var å utfordre førestillinga om at forskaren står utanfor det han eller ho undersøker. I staden vart deltakarane inviterte til å reflektere over si eiga plassering: Kva tek vi med oss inn i forskinga? Kva slags blindsoner kan vi ha? Og kva ansvar har vi overfor menneska, stadene og kunnskapen vi arbeider med?
Å lære, avlære og tenkje annleis
Sommarskulen handla også om å øve seg i å tenkje på nye måtar. Kritiske metodar krev ikkje berre at vi lærer meir, men også at vi vågar å avlære nokre av dei vanane og strukturane som ofte blir tekne for gitt i akademia.
For mange deltakarar vart dette eit møte med metodar som opnar for meir dialog, meir sjølvrefleksjon og meir merksemd på relasjonane mellom forskar, deltakarar og samfunn.
Kurset la vekt på at kunnskap ikkje berre blir til gjennom teori og analyse, men også gjennom erfaring, deltaking, kropp, stad, sansar og samarbeid. Slik vart metodane ikkje berre noko deltakarane las om, men noko dei fekk prøve ut og diskutere saman.
På tvers av fag og grenser
Eit av dei viktigaste bidraga frå EDUC-alliansen er å skape møteplassar der studentar og forskarar kan lære på tvers av universitet, land og fagmiljø. Critical Methodologies er eit døme på nettopp dette.
Deltakarane kom med ulike forskingsprosjekt, fagbakgrunnar og erfaringar. Nettopp dette mangfaldet gjorde diskusjonane rikare. Når ein forskar på migrasjon, menneskerettar, kulturarv, utdanning, religion, byrom, musikk eller sosial ulikskap, kan ein møte mange av dei same grunnspørsmåla: Kven blir høyrde? Kven blir oversette? Og korleis kan forsking bidra til meir rettferdige og nyanserte forståingar?
Gjennom samtalar på tvers av fag fekk deltakarane høve til å sjå eigne prosjekt med nye auge. Dei fekk også erfare kor verdifullt det kan vere å få respons frå forskarar som kjem frå andre tradisjonar og stiller andre typar spørsmål.
Metodar med ansvar
Eit gjennomgåande tema var forholdet mellom metode, etikk og ansvar. Kritiske metodar handlar ikkje berre om kva verktøy ein brukar i forskinga. Dei handlar også om korleis ein møter menneske, korleis ein handterer makt, og korleis ein tek ansvar for dei verknadene forskinga kan ha.
Dette inneber å stille ubehagelege, men nødvendige spørsmål: Kva skjer når forsking gjer nokre perspektiv synlege og andre usynlege? Korleis kan forskarar unngå å reprodusere ulikskap? Og korleis kan ein arbeide med kunnskap på ein måte som tek både kompleksitet, konflikt og sårbarheit på alvor?
Sommarskulen gav ikkje enkle svar. Det var heller ikkje målet. Poenget var å skape eit rom der deltakarane kunne undersøkje eigne føresetnader, diskutere dilemma og utvikle eit meir medvite forhold til forskarrolla.
Eit europeisk rom for kritisk refleksjon
For EDUC er sommarskulen ein del av arbeidet med å utvikle nye former for europeisk utdanningssamarbeid. Her møtest studentar og fagpersonar ikkje berre for å utveksle kunnskap, men for å utvikle kunnskap saman.
Critical Methodologies viser korleis internasjonalt samarbeid kan vere meir enn mobilitet og nettverk. Det kan også vere ein måte å byggje faglege fellesskap på, der deltakarane utfordrar kvarandre, deler erfaringar og utviklar nye perspektiv på forsking og samfunn.
I ei tid der universitet over heile verda blir utfordra til å vise relevans, ansvar og openheit, er slike møteplassar viktige. Dei minner oss om at forsking ikkje berre handlar om å produsere resultat, men også om å stille betre spørsmål.
Og kanskje er det nettopp der kritiske metodar byrjar: i viljen til å spørje kven kunnskapen er til for, kven han byggjer på, og kva han kan gjere mogleg.